مادران مؤثرترين درمانگران در رفع اضطراب كودكان

مادر فرزند شادی آرامش خانواده
اکتبر 22 2017

مادران مؤثرترين درمانگران در رفع اضطراب كودكان

سالن یار(تشریفات و اجاره سالن همایش،سمینار،کنفرانس)

مجله رازمهرنوش صفایی :

بنابر پژوهش‌ها، وقتي كودكان مضطرب بدون همكاري و حضور مادر تحت درمان متخصصان قرار مي‌گيرند، به‌سختي مي‌توانند مهارت‌هاي فراگرفته را در خارج از مطب اجرا کنند. بسياري از کارشناسان، دليل اين امر را مدت‌زمان درگيري مادر با كودك مي‌دانند (آموزگار 30 ساعت در هفته، روانكاو و روان‌درمان 2 تا 3 ساعت در هفته) مادر 136 ساعت در هفته؛ اما پژوهشگران بسياري نیز معتقدند اين امر چيزي فراتر از یک دوره‌ی زمانی است و به عوامل مهم ديگري بستگي دارند. از آن‌جا كه كودكانِ مضطرب مشكل سازگاري دارند و فراتر از آن همه‌ي افراد مضطرب در زمان حال زندگي نكرده و همواره شكست‌ها و اتفاقات دردناك گذشته را مرور می‌کنند، درمان آن‌ها دچار پيچيدگي‌هايي است كه فقط با كمك و همكاري مادرِ كودك امكان‌پذير است. اين نظريه تا جایی پيش رفته است كه اكنون بسياري از روان‌شناسان و روانكاوان بر اين عقيده‌اند كه مادران قادرند مؤثرترين و كليدي‌ترين نقش را در درمان كودكان مضطرب ايفا كنند؛ به‌شرط آن‌كه قبلاً به‌درستي در اين باره تعليم ديده باشند. بر اين اساس در این مقاله راهكارهاي اساسي و اصلي درمان اضطراب در كودكان را به‌طور خلاصه و در عین حال جامع و كاربردي به همه‌ي مادران يادآور می‌شویم و با آموزش مادران، كودكان را در برابر اضطراب‌هاي مزمن واكسينه كنيم.

الف: اضطراب چيست؟

اضطراب، واكنشی ناشي از ترس به رويدادي است كه يا به‌راستی خطرناك هست يا نيست. از ميان تمام كودكان، حدود ده درصد آن‌ها به اضطراب متعارف و دو درصد به اضطراب آسيب‌زننده دچارند. اضطراب آسيب‌زننده، اضطرابي است كه در آن زندگي عادي و طبيعي كودك مختل می‌گردد و وی علاوه بر صدمات روحي و رواني دچار آسيب‌هاي جسماني‌اي مانند تهوع، دل‌درد، سردرد، سرگيجه، تنگي نفس مي‌شود. در این میان شايع‌ترين اضطراب‌ها در كودكان عبارت‌اند از: اضطراب مدرسه رفتن، ترس از تنها خوابيدن، ترس از دوست‌يابي و ترس از محبت ‌كردن.

چگونه به كودك مضطرب كمك كنيم؟

براي كمك به كودكان مضطرب در تمام دنيا از شش راهكار اصلي استفاده مي‌كنند که اين راهكارها به ترتيب عبارت‌اند از:

  • روبه‌رویی با ترس و عامل اضطراب‌زا؛
  • حواس‌پرتي؛
  • گفتگوي سازگاري ذهني؛
  • ايجاد انگيزه و تشويق و تحسين؛
  • تمرين جسمی؛
  • استفاده از راهكار «اگر»

پیش از استفاده از اين راهكار ابتدا بايد مطمئن شويد كه اضطراب كودك بر اساس ترسی واقع‌بينانه نيست، زیرا اگر اضطراب كودك بر اثر ترسی به‌جا باشد، راهكار حل اضطراب محدود به برطرف ‌كردن مورد ترس می‌شود. درواقع ترس وقتي معناي اضطراب به خود مي‌گيرد كه غير واقع‌بينانه باشد. در چنين مواردي وقتي ترس از نوع غير واقع‌بينانه است، مادر باید در رفتار كودك دخالت کند. اولين راهكاري كه به همه‌ي مادران براي از بين بردن ترس و اضطراب كودك پيشنهاد مي‌شود، مواجهه‌ي كودك با ترس يا اضطراب است.

روش اول: حساسیت‌زدایی نظام‌مند

این راهکار، روشی تدريجي است و با گام‌هاي بسيار ساده شروع می‌شود؛ اما به‌مرور به گام‌هاي نهايي و سرانجام به خود ترس مي‌رسد. البته اين گام‌ها بايد آن‌قدر ساده و تدريجي باشد كه فرد بتواند با موفقيت آن‌ها را پشت سر بگذارد و آن‌قدر دشوار باشد كه وی را به ادامه‌ی اين روش علاقه‌مند نگه دارد. اگر شما براي از بين بردن ترس يا اضطراب كودك از اين روش استفاده مي‌كنيد، بايد توجه داشته باشيد كه در اجراي اين برنامه يا روش هيچ وقفه‌اي نبايد در كارتان بيفتد. مثلاً براي ترس از سوسك، نخست عكس آن را به كودك نشان مي‌دهيم؛ سپس از او مي‌خواهيم از دور به سوسك نگاه كند و در مرحله‌ي بعد نزديك سوسك بايستد و در نهايت آن را بكشد.

روش دوم: حواس‌پرتي

اين روش بيشتر متناسب با كودكاني است كه در مراحل ابتدايي اضطراب هستند و توصيه مي‌شود والدين از آن فقط زماني استفاده كنند كه براي رفع اصولي اضطراب كودك، به‌راستی وقت کافی ندارند. در اين روش شما با پرت ‌كردن حواس كودك از موضوع و تغيير جهت دادن تمركز ذهني او، فكرش را مشغول كار يا فعاليت ديگري كرده و به او كمك مي‌كنيد تا كمتر نگران و مضطرب شود. برای مثال اگر او نگران بيماري پدربزرگ است، با خريدن يك كتاب جالب يا فيلم سرگرم‌كننده، حواس او را پرت و به كار ديگري معطوف كنيد.

روش سوم: گفتگوي ذهني سازگار

اين روشِ بسيار مؤثر و كارامد، برمبناي درك واقع‌بينانه‌ي وضعيت ترسناك است، نه صرفاً تفكری ساده‌لوحانه. در اين روش ابتدا نامي براي حالت اضطراب يا احساس ترس كودك انتخاب مي‌كنيد که البته نبايد اهانت‌آميز باشد، مثلاً مي‌توانيد از نام‌هاي «گرگ بدجنس» يا «خرس ترسناك» استفاده كنيد. فايده‌ي قرار دادن اسم روي اين وضعيت، آن است كه مشكل را از «منِ» كودك جدا مي‌كند. اغلب كودكان مضطرب از خودشان بسيار ناراضي‌اند و به‌جاي آن‌كه بگويند: «من مشكل دارم»، فكر مي‌كنند «مشكل اصلي خودِ من هستم.» نام‌گذاری بر اضطراب، تفاوت بين كودك و مسأله را آشكار و كمك مي‌كند تا ديگر ویژگی‌های مثبت خود را ببيند و به توانايي‌هايش افزوده شود. در اين حالت او كودكي را مي‌بيند كه هم حُسن دارد و هم اضطراب؛ اما در غير از اين حالت وجودش را يك منِ سرتاپا اضطراب مشاهده می‌کند.

(من = سرتاپا اضطراب) – حالت اول

(من + حُسن + اضطراب) – حالت دوم

علاوه بر نام‌گذاري روي اضطراب، كودك بايد بیاموزد هنگامی كه احساس اضطراب مي‌كند، سه پرسش را از خود بپرسد که عبارت‌اند از:

  • چقدر امكان دارد آنچه از آن مي‌ترسم پيش بيايد؟ اگر اين مورد در گذشته رخ نداده يا به‌ندرت رخ داده است، پس احتمال رویداد آن در آينده نيز بسيار كم است.
  • حتي اگر بدترين وضعيتي كه از آن مي‌ترسم پيش بيايد، آيا واقعاً بد است؟ چقدر بد است؟
  • چه‌كار مي‌توانم بكنم تا اضطرابم را کاهش دهم؟ اگر كاري از دستم بر نمی‌آید، چه‌كار كنم تا ذهنم را از نگراني دور كنم؟

پس از آموزش اين سه پرسش، به كودك ياد دهيد همواره در برابر آن‌ها، جملاتی اطمينان‌بخش را با خود تكرار كند:

  • مطمئن باش هيچ‌كس تاکنون از اين اتفاق نمرده است.
  • مطمئن باش اين اتفاق هم مثل همه‌ی اتفاقات گذشته برطرف مي‌شود و مي‌گذرد.

در نهايت، اين سه پرسش و اين دو جمله بايد جزو عادات هميشگي كودك مضطرب شود. پس از آن‌كه اين مهارت (یعنی گفتگوي سازگاري ذهني) جزو عادات كودك شد، كافيست موارد اضطراب‌زا نام برده شود. آن‌‌گاه كودك به‌طور خودكار گفتگوي سازگاري ذهني را آغاز مي‌كند (البته اين روش براي كودكان لجباز و يكدنده مناسب نيست).

راه چهارم: ايجاد انگيزه، تشويق و تحسين

هنگامی كه کودک به‌خاطر اضطراب خود را «بد» مي‌داند، این روش عزت‌نفس او را بالا می‌برد؛ اما این راهکار به‌شرطي كارآمد است كه كودك به‌خاطر گرفتن جايزه، آن‌قدر هیجان‌زده نشود كه اضطرابش تشديد گردد. همچنين جايزه‌هايي كه در نظر مي‌گيريد، بايد كوچك و مداوم باشند، نه آن‌قدر بزرگ و خيالي و دور از دسترس كه كودك از کوشش براي به‌دست آوردن آن منصرف شود. در اين روش هر بار كه كودك با يكي از عوامل اضطراب‌زا روبه‌رو شد، يكي از جايزه‌ها را دريافت مي‌كند. با اين كار كم‌كم عامل ايجاد ترس و اضطراب در او از بين خواهد رفت، یعنی درست شبيه حالتي كه در راهكار اول (حساسيت‌زدايي نظام‌مند) اتفاق مي‌افتاد. علاوه بر اين برخی كودكان چنان محتاج و مشتاق شنيدن تحسين پدر و مادر هستند كه همين براي تغيير رفتارشان كافي است. البته تحسين وقتي فايده دارد كه دقيقاً به كودك بگوییم چه كاري را خوب انجام داده است. براي اين كار لازم است بفهميد كودك براي غلبه بر اضطرابش، چه راهكارهايي را به‌کار گرفته است تا دقيقاً راهكار كودك را تشويق و تحسين كنيد تا مشتاقانه باز هم از آن راهكار استفاده كند.


Leave a Reply

Your email address will not be published.