آیین و اصول تشریفات جهت گشایش روابط کنسولی

مه 28 2016

آیین و اصول تشریفات جهت گشایش روابط کنسولی

محمد علی معصومی

الف: تأسيس يك پست كنسولي
ب: انتصاب ریيس پست كنسولي
پ: وظايف پست كنسولي
ت: طبقات رؤساي پست‌هاي كنسولي
ث: حق تقدم بين رؤساي پست‌هاي كنسولي
ج: انجام اعمال ديپلماتيك توسط ماموران كنسول
چ: حق تقدم بين ماموران كنسولي يك پست كنسولي
ح: حوزه كنسولي
خ: اعلام اشخاص به عنوان عنصر نامطلوب
د: اعلام انتصابات و ورود و خروج به دولت پذيرنده
ذ: خاتمه مأموريت اعضاي پست كنسولي

الف: تأسيس يك پست كنسولي
– براي تأسيس يك پست كنسولي موافقت كشور پذيرنده لازم مي‌باشد، ضمن اينكه به طور اصولي دو كشور مي‌بايست در خصوص برقراري روابط كنسولي توافق كرده باشند، به عبارت ديگر تفاهم دو كشور براي برقراري روابط كنسولي يك امر حقوقي بوده و گشايش پست كنسولي جنبه عملي آن مي‌باشد.
– قبل از گشايش پست كنسولي وضعيت اين پست شامل، سر كنسولگري، كنسولگري و يا كنسولگري افتخاري و محل پست كنسولي مي‌بايست به اطلاع دولت پذيرنده برسد و همچنين حوزه استحفاظي پست كنسولي مشخص گردد.
– بند 1 ماده 2 كنوانسيون وين درباره روابط كنسولي نيز استقرار روابط كنسولي بين دول را موكول به رضايت متقابل نموده است.
– بند 2 ماده 2 كنوانسيون رضايت با برقراري روابط ديپلماتيك بين دو دولت را متضمن رضايت به استقرار روابط كنسولي مي داند، ولي قطع روابط ديپلماتيك الزاماً و به خودي خود موجب قطع روابط كنسولي نمي‌گردد.
– ماموران كنسولي به دو دسته تقسيم شده اند: ماموران كنسولي كاريري، ماموران كنسولي افتخاري
– ماموران كنسولي كاريري از جانب دولت متبوع خود جهت انجام وظایف كنسولي اعزام مي شوند و مي‌بايست تابعيت دولت متبوع خود را داشته باشند.
– ماموران كنسولي افتخاري با رضايت دولت پذيرنده مي توانند تبعه دولت پذيرنده و يا دولت ثالثي باشند.

ب: انتصاب ریيس پست كنسولي
– به طور معمول ریيس يك پست كنسولي طي نامه‌اي از جانب دولت متبوع خود به مقامات محل معرفي و اطلاعاتي شامل نام و نام خانوادگي، مقام، حوزه استحفاظي پست كنسولي به دولت پذيرنده منعكس مي‌گردد.
– دولت پذيرنده در صورت عدم مخالفت با اين انتصاب جهت ریيس پست كنسولي طي سندي كه به معروف است با انتصاب ریيس پست كنسولي موافقت مي كند.
– دولت پذيرنده طي نامه اي به مقامات محلي، ریيس جديد پست كنسولي را به مقامات حوزه مأموريت معرفي و از آنان مي خواهد كه تسهيلات لازم را جهت انجام مأموريت وي فراهم نمايند.
– ریيس پست كنسولي به محض ورود به حوزه مأموريت، ورود خود را به ریيس هيأت‌هاي كنسولي اعلام و با مقامات محلي و ساير رؤسا پست‌هاي كنسولي ملاقات مي‌نمايد.
– مصونيت و مزاياي پست كنسولي و مامورين كنسولي تابع مقررات كنوانسيون وين درباره روابط كنسولي (1963) مي‌باشد.

پ: وظایف پست كنسولي
طبق كنوانسيون مذكور وظایف كنسولي عبارت است از:
الف- حفظ منافع دولت فرستنده و اتباع آن- اعم از اشخاص حقيقي و حقوقي در دولت پذيرنده- تا حد مجاز در حقوق بين‌الملل.
ب‌- كمك به توسعه مناسبات بازرگاني و اقتصادي و فرهنگي و علمي بين دولت فرستنده و دولت پذيرنده و بسط روابط دوستانه بين دو دولت به هر طريق ديگر- در حدود مقررات اين كنوانسيون.
ج‌- استحضار از اوضاع و تحولات بازرگاني و اقتصادي و فرهنگي و علمي دولت پذيرنده با استفاده از كليه وسیل مشروع و گزارش آن به حكومت دولت فرستنده و همچنين دادن اطلاعات به اشخاص ذينفع.
د‌- صدور گذرنامه و اسناد مسافرت جهت اتباع دولت فرستنده و صدور رواديد يا اسناد مربوطه براي اشخاصي كه مي‌خواهند به قلمرو دولت فرستنده مسافرت كنند.
هـ- كمك و مساعدت به اتباع دولت فرستنده اعم از اشخاص حقيقي يا حقوقي.
و‌- اقدام به عنوان سر دفتر رسمي و مامور ثبت احوال و سمت هاي مشابه و همچنين اجراي بعضي از اعمال اداري تا حدي كه قوانين و مقررات دولت پذيرنده با آن تناقض نداشته باشد.
ز‌- حفظ منافع اتباع دولت فرستنده- اعم از اشخاص حقيقي يا حقوقي در مورد ارث در سرزمين دولت پذيرنده طبق قوانين و مقررات دولت پذيرنده.
ح- حفظ منافع صغار و محجوريني كه تبعه دولت فرستنده مي‌باشند- در حدود قوانين و مقررات دولت پذيرنده بخصوص در مواردي كه قيمومت و يا سرپرستي در خصوص اين قبيل اشخاص لازم باشد.
ج- رعايت رويه و عرف جاري دولت پذيرنده- نمايندگي از طرف اتباع دولت فرستنده با اتخاذ ترتيبات بمنظور تامين نمايندگي لازم براي آنها نزد محاكم و يا نزد ساير مقامات دولت پذيرنده بمنظور درخواست اتخاذ تدابير موقتي بر طبق قوانين و مقررات دولت پذيرنده- براي حفظ حقوق و منافع اتباع مزبور- هنگامي كه بعلت غيبت يا علل ديگر قادر نباشند در موقع مقتضي از منافع و حقوق خود دفاع نمايند.
ي- ارسال اسناد قضایی و غير قضایی با اجراي نيابت قضایی بر طبق موافقتنامه‌هاي بين‌المللي معتبر يا در صورتي كه چنين موافقتنامه‌هايي موجود نباشد بهر نحو ديگري كه با قوانين و مقررات دولت پذيرنده منطبق باشد.
ك- اعمال حقوق كنترل و بازرسي مقرر در قوانين و مقررات دولت فرستنده- نسبت به ناوهاي دريايي و كشتي‌هاي رودخانه‌اي كه تابعيت دولت فرستنده را دارند و هواپيماهايي كه نزد آن دولت به ثبت رسيده است و همچنين نسبت به كاركنان ناوها و كشتي‌ها و هواپيماهاي مزبور.
ل- رسانيدن كمك به ناوها و كشتي‌ها و هواپيماهاي مذكور در بند ك اين ماده و به كاركنان آنها و همچنين اخذ اظهار نامه‌هاي مربوط به مسافرت ناوها و كشتي هاي مزبور و بررسي و مهر كردن اسناد مسافرتي آنها- بدون لطمه به اختيارات مقامات دولت پذيرنده- و انجام تحقيقات درباره وقايعي كه طي مسافرت دريايي رخ داده و حل هر نوع اختلاف بين ناخدا و افسران و- ملوانان تا آنجا كه قوانين و مقررات دولت فرستنده اجازه دهد.
م- انجام هر وظيفه ديگري كه دولت فرستنده بعهده يك پست كنسولي محول نموده باشد و قوانين و مقررات دولت پذيرنده آنها را منع نكرده و يا مورد ايراد دولت پذيرنده نباشد و يا وظایفي كه در موافقتنامه‌هاي بين‌المللي معتبر موجود بين دولت فرستنده و دولت پذيرنده ذكر شده است.

ت: طبقات رؤساي پست هاي كنسولي
طبق ماده 9 كنوانسيون روساي پست هاي كنسولي به چهار طبقه زير تقسيم مي شوند:
– سركنسول ها
– كنسول ها
– كنسول يارها
– نمايندگان كنسولي
طبق تبصره يك ماده 22 اساسنامه وزارت امور خارجه به مقامات سياسي كه در مأموريت هاي كنسولي انجام وظيفه مي نمايند عناوين زير اطلاق مي شود.
-وابسته -وابسته سر كنسولگري
– دبير سوم – كنسول يار
– دبير دوم – كنسول درجه 3
– دبير اول – كنسول درجه 2
– رايزن درجه 3 – كنسول درجه 1
– رايزن درجه 2 – معاون سركنسولگري
– رايزن درجه 1 – سركنسول
تبصره 2- سفيري كه به رياست مأموريت كنسولي تعيين مي شود از حقوق و مزاياي سفير استفاده خواهد نمود.

ث: حق تقدم بين رؤساي پست هاي كنسولي
1. تقدم روساي پست هاي كنسولي در هر طبقه به ترتيب تاريخ اعطاي روا نامه خواهد بود.
2. ماموران كنسولي افتخاري كه رياست پست هاي كنسولي را به عهده دارند در هر طبقه پس از روساي كاريري پست هاي كنسولي قرار مي‌گيرند.

ج: انجام اعمال ديپلماتيك توسط ماموران كنسولي
– در قلمرو دولتي كه دولت فرستنده در آن مأموريت ديپلماتيك نداشته باشد و مأموريت ديپلماتيك دولت ثالثي نيز نمايندگي آن را به عهده ندارد، مامور كنسولي مي‌تواند با رضايت دولت پذيرنده و بدون آنكه در وضع كنسولي او تغييري حاصل شود به انجام اعمال ديپلماتيك مجاز گردد.
– انجام اعمال ديپلماتيك توسط يك مامور كنسولي، به هيچ وجه حق تقاضاي استفاده از مزايا و مصونيت‌هاي ديپلماتيك را به او نمي‌دهد.

چ: حق تقدم بين ماموران كنسولي يك پست كنسولي
طبق ماده 2 كنوانسيون 1963 وين ترتيب تقدم ماموران كنسولي و تغييراتي كه در آن ايجاد شود، توسط مأموريت ديپلماتيك دولت فرستنده، يا چنان چه دولت مزبور مأموريت ديپلماتيك نزد دولت پذيرنده نداشته باشد، توسط ریيس پست كنسولي مربوطه به وزارت امور خارجه و دولت پذيرنده و يا به مقامي كه از طرف آن وزارت تعيين گرديده اعلام خواهد شد.
ترتيب تقدم ماموران كنسولي جمهوري اسلامي ايران طبق تبصره يك ماده 22 اساسنامه وزارت امور خارجه به شرح زير مي باشد.
– وابسته سركنسولگري
– كنسول يار
– كنسول درجه سه
– کنسول درجه دو
– کنسول درجه يك
– معاون سركنسولگري
– سركنسول

ح: حوزه كنسولي
– طبق بند ب ماده 1 كنوانسيون وين درباره روابط كنسولي، حوزه كنسولي يعني ناحيه‌اي كه براي انجام وظایف كنسولي به يك پست كنسولي اختصاص داده شده است.
– حوزه پست كنسولي ممكن است در قراردادهاي بين دو كشور مشخص و يا روا نامه‌اي كه به ریيس پست كنسولي داده مي‌شود حدود آن معين شده باشد.
– چنان چه نمايندگي ديپلماتيك كشور فرستنده عهده دار انجام امور كنسولي باشد حوزه كنسولي آن منطبق با حوزه نمايندگي ديپلماتيك است يعني سراسر كشور پذيرنده را شامل مي‌شود.
– چنان چه كشور فرستنده علاوه بر نمايندگي ديپلماتيك در كشور پذيرنده داراي نمايندگي كنسولي باشد مي‌تواند حوزه كنسولي بين سفارت و نمايندگي كنسولي تقديم شود.
– در هر حال طبق بند 2 ماده 4 كنوانسيون توافق طرفين در تعيين حدود حوزه كنسولي ضرورت دارد و هر نوع تغيير در حوزه كنسولي مي‌بايست با موافقت دولت پذيرنده صورت گيرد.

خ: اعلام اشخاص به عنوان عنصر نامطلوب
– طبق ماده 23 كنوانسيون وين 1963، دولت پذيرنده مي‌تواند در هر زمان به دولت فرستنده اطلاع دهد كه يكي از ماموران كنسولي را عنصر نامطلوب مي داند و يا هر يك از كاركنان ديگر كنسولي را غير قابل قبول مي‌شمارد.
– در اين صورت دولت فرستنده حسب مورد شخص مورد نظر را فرا خوانده و يا به مأموريت او در آن پست كنسولي خاتمه مي‌دهد.
– اگر دولت فرستنده از انجام تعهدات ناشي از اين امر امتناع ورزد، دولت پذيرنده مي تواند حسب مورد روا نامه شخص مورد نظر را لغو كند و يا ديگر او را جزء كاركنان پست كنسولي تلقي ننمايد.
– ماموران پست كنسولي حتي قبل از ورود به محل مأموريت و يا قبل از اشتغال در پست كنسولي مربوطه غير قابل قبول اعلام گردد.
– دولت پذيرنده در صورت اعلام اشخاص به عنوان عنصر نامطلوب ملزم به ارایه دلیل فرد به دولت فرستنده نمي‌باشد.

د: اعلام انتصابات و ورود و خروج به دولت پذيرنده
مراتب زير مي‌بايست از جانب سفارت و يا پست كنسولي به وزارت امور خارجه دولت پذيرنده و يا هر مقامي كه توسط آن وزارت تعيين مي شود اعلام گردد:
1. انتصاب اعضاي پست كنسولي، ورود آنها، عزيمت قطعي و يا خاتمه مأموريت آنها و همچنين هر نوع تغييرات مربوط به وضع و موقعيت آنها در پست كنسولي.
2. ورود و عزيمت قطعي اعضاء خانواده كه اهل خانه او باشد.
3. ورود و عزيمت قطعي خدمت كاران شخص.
4. استخدام و خاتمه دادن به خدمت اشخاصي كه به عنوان عضو پست كنسولي و يا به عنوان خدمتكار شخص در قلمرو دولت پذيرنده اقامت دارند و از مزايا و مصونيت‌ها برخوردارند.

ذ: خاتمه مأموريت اعضاي پست كنسولي
طبق ماده 25 كنوانسيون وين 1963 وظایف يك عضو پست كنسولي در موارد زير خاتمه مي‌پذيرد:
– با اعلام دولت فرستنده به دولت پذيرنده داير بر اينكه مأموريت او پايان يافته است.
– با لغو روا نامه مامور.
– با اعلام دولت پذيرنده به دولت فرستنده مبني بر اينكه دولت پذيرنده ديگر عضو مزبور را جزو كاركنان كنسولي محسوب نمي‌‌دارد.

ملاحظات:
– به همان گونه كه در مقدمه كنوانسيون وين درباره روابط كنسولي تاكيد شده است منظور از مزايا و مصونيت هاي مذكور در اين كنوانسيون منتفع ساختن افراد نيست بلكه مواد تأمين حسن اجراي وظایف آنها مي باشد.
– وظایف يك پست كنسولي بنحوي كه در ماده 5 كنوانسيون تصريح شده است به مراتب مفصل تر از وظایف ديپلماتيك مي باشد و طيف وسيعي از وظایف را از حفظ منافع دولت فرستنده و اتباع پذيرفته تا انجام خدمات كنسولي مختلف حفظ منافع صغار و محجورين، ارسال اسناد قضایی و نيابت قضایی، اعمال حقوقي كنترل و بازرسي نسبت به ناوهاي دريايي و كشتي هاي رودخانه اي و هواپيماهايي كه نيز در آن دولت به ثبت رسيده، رسانيدن كمك به ناوها، كشتي ها و هواپيماهاي مذكور، تیيد و تسجيل اسناد مختلف، شامل مي‌شود.
– تنوع وظایف يك پست كنسولي و اهميت انجام اين وظایف ايجاب مي نمايد كاركنان پست هاي كنسولي همواره تحت آموزش هاي منظم قرار گرفته و نسبت به انجام امور كنسولي احاطه داشته باشند.
– بخشي از وظایف كنسولي شامل صدور اسناد سجلي، تیيد اسناد، صدور گذرنامه و برگ عبور و ابلاغ اوراق قضایی مي‌باشد كه لازمه اشتغال در اين بخش‌ها تسلط در انجام اين امور و فراگرفتن آموزش‌هاي مربوطه مي‌باشد.
– سركنسولگري ها و بخش هاي كنسولي نمايندگي‌ها به منزله ويترين نظام مي باشند و به اين لحاظ مي بايست در انتخاب ماموران شاغل در اين بخش‌ها دقت لازم مبذول گردد و به تناسب وظایف محوله آموزش هاي لازم به آنها داده شود.
– اخذ هزينه هاي سجلي، صدور گذرنامه، تیيد اسناد بازرگاني، صدور رواديد، مي بايست طبق تعرفه‌ها و دستورالعمل هاي وزارت متبوع صورت گيرد و همواره هماهنگي لازم بين بخش كنسولي و مالي نمايندگي به منظور اخذ هزينه هاي مربوطه وجود داشته باشد.
– بخش عمده‌اي از وظایف ماموران كنسولي، ايجاد ارتباط با مقامات مربوطه محلي شامل پليس، ماموران فرودگاهها و بنادر، دستگاه قضایی و مسؤولان زندان، وزارت كشور، وزارت كار و غيره مي باشد، بدين لحاظ ماموران كنسولي ضمن تهيه يك فهرست كامل از مقامات محلي در فرصت هاي مناسب مي بايد به ديدار آنها رفته و ضمن ايجاد ارتباط با آنها زمينه هاي لازم را براي توسعه روابط فراهم نمايند.
– دفاع از حقوق دولت متبوع و به خصوص اتباع كشور از جمله خطير ترين وظایف يك پست كنسولي است و به اين لحاظ همواره فهرست دقيقي از تعداد ايرانيان مقيم مي‌بايست در اختيار نمايندگي باشد و با طبقه اليت ايرانيان روابط ويژه اي برقرار باشد.
– ارایه خدمات كنسولي در حد مطلوب مي تواند زمينه مناسبي براي جذب هموطنان خارج از كشور فراهم نموده و آنها را به داشتن ارتباط نزديك با نمايندگي تشويق نمايد.
– ارایه خدمات مطلوب كنسولي به دانشجويان ايراني حوزه مأموريت و بخصوص رسيدگي به وضع دانشجويان بورسيه و اطلاع از وضعيت تحصيلي آنان مي بايست وجهه عمل ماموران كنسولي باشد.
– ارتباط با دانشجويان نمي‌بايستي صرفاً منحصر به ارایه خدمات كنسولي و دانشجويي به آنان باشد، بلكه در مناسبت‌هاي مختلف مي‌بايست آنها را مورد خطاب قرار داد و در جشن هاي ملي و مذهبي و ديگر مناسبت‌ها از آنان دعوت به عمل آورد.
– از ديگر وظایف بخش كنسولي ايجاد مناسبات گسترده با دانشگاهها و مراكز آموزش عالي و تحقيقاتي كشور پذيرنده مي باشد كه ايجاد اين نوع ارتباطات هم مي تواند در كمك به دانشجويان ايراني مؤثر باشد و هم زمينه هاي همكاري با دانشگاههاي داخلي را بين دو فراهم نمايد.
– وظایف يك پست كنسولي بسيار متنوع و پيچيده مي باشد، به اين لحاظ ايجاب مي نمايد مانند رسته سياسي، رسته اي تحت عنوان رسته كنسولي ايجاد و افراد شاغل در اين بخش از بين فارغ‌ التحصيلان رشته قضایی دانشگاهها انتخاب و مانند رسته سياسي آموزش هاي تخصصي به آنان منتقل گردد.
– وظيفه كنسول و پست كنسولي بسيار خطير و با اهميت مي باشد و بهبود ارتباطات با ايرانيان مقيم و جذب آنان در گرو انتخاب افراد واجد شرايط جهت اشتغال در اين بخش مي باشد.

Leave a Reply

Your email address will not be published.